ใบขี้เหล็กบ้าน สมุนไพรไทย ผักพื้นบ้านที่มีสรรพคุณทางยา
ขี้เหล็กบ้าน เป็นพืชสมุนไพรพื้นบ้านของไทยที่พบได้ทั่วไป มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Senna siamea เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางที่สามารถพบได้ตามชนบท สวน หรือพื้นที่ธรรมชาติ ใบและดอกของขี้เหล็กบ้านสามารถนำมาประกอบอาหารได้ โดยเมนูที่คนไทยคุ้นเคยกันดีคือ แกงขี้เหล็ก ซึ่งถือเป็นอาหารพื้นบ้านที่ได้รับความนิยมอย่างมาก นอกจากความอร่อยแล้ว ขี้เหล็กบ้านยังมีสรรพคุณทางสมุนไพรที่ช่วยบำรุงร่างกายอีกด้วย
ลักษณะของต้นขี้เหล็กบ้าน
ขี้เหล็กบ้านเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูงประมาณ 10–20 เมตร ลำต้นตรง เปลือกต้นมีสีน้ำตาลเข้มหรือสีน้ำตาลเทา ผิวเปลือกค่อนข้างหยาบ แตกเป็นร่องตามแนวลำต้น ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับกัน ใบย่อยมีลักษณะรูปรี ปลายใบมน ขอบใบเรียบ สีเขียวเข้ม ผิวใบเรียบ ใบย่อยมีประมาณ 8–13 คู่ ดอกออกเป็นช่อบริเวณปลายกิ่ง มีสีเหลืองสด กลีบดอก 5 กลีบ ดอกจะออกดอกเป็นจำนวนมากในช่วงฤดูร้อน ทำให้ต้นดูโดดเด่น ผลเป็นฝักยาวแบน สีเขียว เมื่อแก่จะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล ภายในมีเมล็ดหลายเมล็ด
ส่วนที่นิยมใช้เป็นสมุนไพร ได้แก่
- ใบ
- ดอก
- ฝักอ่อน
- เปลือกต้น
สารสำคัญที่พบในขี้เหล็ก
- Barakol ช่วยให้นอนหลับและลดความเครียด
- Anthraquinones ช่วยในการระบาย
- Flavonoids มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ
- Tannins ช่วยสมานแผลและต้านเชื้อแบคทีเรีย
คุณค่าทางโภชนาการ
- วิตามิน A ช่วยบำรุงสายตา
- วิตามิน C ช่วยเสริมภูมิคุ้มกัน
- แคลเซียม ช่วยบำรุงกระดูก
- ธาตุเหล็ก ช่วยบำรุงเลือด
- ใยอาหาร ช่วยระบบขับถ่าย
